เตือนไม่ดี สินค้าเลยไม่ปลอดภัย

สินค้าหลายชนิดเป็นสินค้าที่ไม่อาจทำให้ปลอดภัยได้อย่างสมบูรณ์ ไม่ว่าจะเป็นด้วยเหตุใดๆ ก็ตาม การนำสินค้าประเภทนี้ออกสู่ท้องตลาดจึงจำเป็นต้องมีคำเตือนให้ผู้ซื้อ ผู้บริโภคหรือผู้ใช้สินค้าได้รับทราบอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นจากการเข้าไปเกี่ยวข้องหรือใช้สินค้าประเภทนี้เพื่อให้บุคคลเหล่านี้ระวังตัวหรือเตรียมพร้อมสำหรับอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นตามมา หากสินค้าประเภทนี้ไม่มีคำเตือนที่เหมาะสมและสินค้านั้นทำให้เกิดอันตรายขึ้น เราเรียกว่าสินค้านั้นมี “ความบกพร่องในการไม่มีคำเตือนตามสมควร (Warning defect)”

นางชื่นต้องการจะใช้ยาคุมกำเนิดประเภทรับประทานจึงได้ไปซื้อจากร้านขายยา นางชื่นซื้อยาคุมกำเนิดยี่ห้อหนึ่งชื่อว่า “คุมชะงัด” ก่อนใช้ยา นางชื่นได้แกะกล่องและนำเอกสารกำกับยามาอ่านดู ในเอกสารดังกล่าวระบุข้อความไว้ว่า

	“ยาคุมกำเนิดที่ใช้รับประทานมีฤทธิ์สูงและมีประสิทธิภาพซึ่งสามารถก่อให้เกิดผลข้างเคียงกับผู้ใช้บางราย และสตรีบางรายไม่ควรใช้ยานี้เลย  ...ผลข้างเคียงที่ร้ายแรงที่สุด ได้แก่ อาการเส้นเลือดอุดตันผิดปกติซึ่งอาจมีอันตรายถึงชีวิต”

 

นางชื่นรับประทานยาคุมกำเนิดชนิดดังกล่าวติดต่อกันเป็นเวลากว่าสามปี อยู่มาวันหนึ่ง นางชื่นหมดสติล้มฟุบลงที่บ้าน เมื่อนำไปส่งที่โรงพยาบาลแพทย์ให้ความเห็นว่านางชื่นมีอาการเส้นโลหิตในสมองแตก ทำให้นางชื่นไม่รู้สึกตัวอีกนับแต่นั้นและต้องอาศัยการให้อาหารทางสายยางจึงจะมีชีวิตอยู่ต่อมาได้

ยาดังเช่นกรณีของนางชื่นนี้เป็นสินค้าที่อาจจะมีปัญหาเกี่ยวกับ “คำเตือนตามสมควร” นี้ได้บ่อยครั้งที่สุดประเภทหนึ่ง เนื่องจากโดยสภาพของยาที่ประกอบด้วยสารเคมีหลายชนิดที่สังเคราะห์ขึ้นอาจจะก่อให้เกิดผลกระทบหรืออาการข้างเคียงกับผู้ใช้ได้ โดยเทคโนโลยี ความรู้และวิทยาการต่างๆ เท่าที่มีอยู่ในขณะผลิตและจำหน่ายยาเหล่านี้อาจจะไม่สามารถขจัดผลกระทบหรืออาการข้างเคียงเหล่านี้ให้หมดสิ้นไปได้ แต่ด้วยความจำเป็นที่ต้องใช้ยาเพื่อรักษาอาการบางประเภททำให้อาจจะไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ และคุณประโยชน์ของยาเหล่านี้ก็ยังมีประโยชน์อยู่มากในการช่วยให้คนไข้หรือผู้ป่วยไม่ต้องได้รับความทุกข์ทรมานจากอาการป่วยเจ็บที่ประสบอยู่

กรณีของนางชื่นนี้ ในเอกสารกำกับยามีการระบุผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้นจากการใช้ยาไว้ด้วย แต่ปัญหาเกี่ยวกับคำเตือนดังกล่าวคือความเหมาะสมของถ้อยคำหรือข้อความในคำเตือนนั้นว่ามีมากน้อยเพียงใด

ในประเทศสหรัฐอเมริกาเคยมีคดีที่เกิดขึ้นเช่นเดียวกับกรณีของนางชื่นนี้ ผลของคดีปรากฏว่าคำเตือนที่ระบุไว้ในลักษณะเดียวกันนี้เป็นคำเตือนที่ไม่เหมาะสมเนื่องจากถ้อยคำที่ใช้ไม่ได้ทำให้ผู้ใช้ตระหนักถึงความร้ายแรงของอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นได้ เพราะหากในเอกสารประกอบการใช้ยามีการใช้ถ้อยคำที่เหมาะสมกว่าที่จะทำให้ผู้บริโภคตระหนักถึงความร้ายแรงของผลกระทบ เช่น คำว่า “อาการเส้นโลหิตในสมองแตก (Stroke)” เป็นต้น ผู้ที่ใช้ยาอาจจะมีกริ่งเกรงมากขึ้นและอาจจะเปรียบเทียบผลดีผลเสียตลอดจนความเสี่ยงกับวิธีการคุมกำเนิดประเภทอื่นหรือยาคุมกำเนิดชนิดอื่นก็ได้

ด้วยเหตุดังกล่าวนี้การจะบอกว่าคำเตือนที่ผู้ผลิตให้ไว้กับสินค้าชนิดหนึ่งชนิดใดจะเป็นคำเตือนที่เหมาะสมหรือไม่จึงต้องพิจารณาประกอบกับอันตรายที่จะเกิดขึ้นว่ามีลักษณะที่ร้ายแรงมากน้อยเพียงใด คำเตือนที่เหมาะสมจะต้องสอดคล้องกับระดับความร้ายแรงของอันตรายดังกล่าวด้วย

สินค้าบางชนิดอาจจะไม่มีอันตรายโดยสภาพและการใช้งานปกติของสินค้าชนิดนั้น แต่หากนำไปใช้ผิดความวัตถุประสงค์หรือนอกเหนือการใช้งานปกติอาจจะทำให้เกิดอันตรายขึ้นได้ ทำให้ต้องมีการบ่งบอกวิธีใช้หรือให้คำเตือนเกี่ยวกับการใช้งานที่เหมาะสมของตัวสินค้าประกอบไว้ด้วยเพื่อป้องกันไม่ให้มีการนำไปใช้ในลักษณะที่ผิดวัตถุประสงค์ที่จะทำให้เกิดอันตรายขึ้นได้ หากเราสังเกตสินค้าที่วางขายในท้องตลาด เราจะพบคำเตือนหรือวิธีการใช้งานลักษณะนี้จำนวนมาก โดยเฉพาะสินค้าที่นำเข้าจากต่างประเทศหรือที่วางจำหน่ายในหลายประเทศ บางประเทศที่มีสินค้าเหล่านี้วางขายอาจจะมีกฎหมายเกี่ยวกับความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยมาเป็นเวลานานแล้ว ทำให้มีการบังคับใช้เกี่ยวกับคำเตือนหรือวิธีการใช้งานที่ค่อนข้างเคร่งครัด

ตัวอย่างเช่น แผ่นโฟมสำหรับให้เด็กๆ หัดว่ายน้ำ หรือห่วงยางสำหรับให้เด็กเล่นน้ำอาจจะมีข้อความเตือนหรือแสดงวิธีการใช้งานทำนองที่ว่าอุปกรณ์นี้ไม่ได้เป็นอุปกรณ์สำหรับช่วยชีวิตและการใช้งานต้องอยู่ในความควบคุมดูแลของผู้ใหญ่ เครื่องดื่มชูกำลังที่ระบุว่าไม่ควรดื่มเกินวันละ 3 ขาด ยาที่ระบุคำเตือนไว้บนฉลากว่า

	“ถ้าใช้ยานี้เกินขนาดที่ระบุไว้บนฉลากหรือเอกสารกำกับยาจะทำให้เป็นพิษต่อตับได้และ ไม่ควรใช้ยานี้ติดต่อกันเกิน 5 วัน ผู้ที่เป็นโรคตับ โรคไต   ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยานี้”

 

ตัวอย่างของการระบุวิธีการเก็บรักษาสินค้าเช่น ฉลากขวดวิตามีนซีอาจจะระบุไว้ว่า “ควรปิดขวดยาให้แน่นและเก็บรักษาไว้ในที่ปราศจากความชื้น” พลาสติกสำหรับครอบเทอร์โมมิเตอร์อิเล็กทรอนิกส์อาจจะระบุไว้ว่า “ควรเก็บให้ห่างจากการถูกแสงอาทิตย์โดยตรงและเก็บไว้ในที่ปราศจากฝุ่นและแห้งซึ่งมีอุณหภูมิระหว่าง 10 – 40 องศาเซลเซียส” เป็นต้น

สินค้าใดที่ไม่มีคำเตือน วิธีการใช้หรือเก็บรักษา หรือมีแต่ถ้อยคำหรือข้อความที่ใช้ไม่เหมาะสมกับระดับของอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นเราถือว่าเป็นสินค้าที่มี “ความบกพร่องในการไม่มีคำเตือนตามสมควร”

ความบกพร่องในการไม่มีคำเตือนตามสมควร (Warning defect) หมายถึง คำเตือนที่บกพร่องในการให้ข้อมูลเกี่ยวกับอันตรายหรือผลกระทบที่อาจเกิดจากสินค้าอย่างไม่ถูกต้อง หรือไม่ชัดเจนตามสมควร